Đi trên con đường Hoa Nghiêm khắc vào đá ở Borobudur, Indonesia
Đại tháp được xây dựng vào thế kỷ 8-9 ở Magelang, miền Trung Java... Khu vực tầng trên giới hạn 1.200 người mỗi ngày, du khách phải mang dép chuyên dụng và đi cùng hướng dẫn viên.
Bình minh ở miền Trung Java bắt đầu trong màn sương. Làn hơi mỏng từ phía núi lửa Merapi phủ xuống cánh đồng, rồi một khối đen dần hiện rõ đường nét phía trên. Đó là Borobudur, ngọn đồi bậc thang bằng đá được xếp chồng lên nhau và được xem là quần thể Phật giáo lớn nhất thế giới.
Phần lớn những người từng đến đây nhớ về bước chân hơn là công trình. Bởi Borobudur không phải ngọn tháp để ngước nhìn, mà là con đường phải đi vòng lên từng tầng.
Tầng dưới là dục vọng, tầng trên không còn hình tướng
Borobudur gồm 6 sân thượng hình vuông và 3 sân trong hình tròn. Cấu trúc này mô phỏng trọn vẹn ba tầng trong vũ trụ quan Phật giáo.
Tầng thấp nhất là Kāmadhātu, thế giới của dục vọng. Hiện phần này bị khuất dưới nền móng nên không thể nhìn thấy. Phía trên là Rūpadhātu, thế giới của hình tướng. Trên các bức tường của bốn sân thượng hình vuông có khoảng 2.672 tấm phù điêu được chạm khắc. Đi dọc theo tường, du khách sẽ thấy các phù điêu lần lượt kể câu chuyện theo trình tự.
Leo lên thêm vài bậc, hình tướng dần biến mất. Đó là Arūpadhātu, thế giới vô hình tướng. Không còn tường hay phù điêu, chỉ còn các sân trong hình tròn và 72 bảo tháp hình chuông rỗng ruột, hướng lên bầu trời. Toàn bộ ngôi đền có 504 pho tượng Phật, mỗi pho thể hiện một thủ ấn khác nhau.
Từ dục vọng đến hình tướng, từ hình tướng đến vô hình tướng. Người hành hương đi qua trình tự ấy bằng chính bước chân của mình.
Ngôi đền trở về sau nhiều thế kỷ vùi trong tro núi lửa
Borobudur được xây dựng trong khoảng thế kỷ 8-9, dưới thời vương triều Sailendra. Sau đó, công trình bị vùi trong tro núi lửa suốt một thời gian dài và rơi vào quên lãng trước khi được phát hiện lại vào thế kỷ 19.
Công cuộc trùng tu quy mô lớn được tiến hành trong những năm 1970 và 1980 với sự hỗ trợ của UNESCO. Từng khối đá được tháo dỡ, ghi chép rồi lắp dựng lại. Năm 1991, Borobudur được UNESCO công nhận là Di sản thế giới.
Muốn lên tầng trên phải đặt chỗ trước
Điều đầu tiên du khách cần biết khi đến Borobudur hiện nay là việc tiếp cận các tầng trên của ngôi đền bị hạn chế. Đây là biện pháp nhằm giảm mức độ hao mòn của những bậc thang đá.
Theo tài liệu hướng dẫn, số người được lên tầng trên giới hạn ở mức 1.200 người mỗi ngày và du khách phải đặt trước khung giờ cụ thể. Vào mùa cao điểm, ban quản lý khuyến nghị đặt chỗ trước 1-2 tuần. Thứ hai hằng tuần, khu vực tầng trên đóng cửa để bảo trì, chỉ công viên mở cửa.
Theo trang đặt vé chính thức, việc tham quan khu đền bắt đầu lúc 8 giờ 30 sáng. Du khách được khuyến cáo đến sớm từ 30-45 phút để hoàn tất thủ tục vào cửa và chuẩn bị.
Vé lên tầng trên bao gồm giấy phép vào khu đền, vé dạng vòng đeo tay, đôi dép chuyên dụng gọi là “upanat” và hướng dẫn viên đi cùng. Upanat là loại dép đan được làm ra để bảo vệ đá cổ, du khách bắt buộc phải mang. Không được tự mình leo lên nếu không có hướng dẫn viên.
Vé được đặt trên borobudurpark.com. Du khách có thể liên hệ qua WhatsApp (+62811 2688 000) hoặc email (info@injourneydestination.id).
Tuyến thẳng nối Mendut và Pawon
Nếu chỉ tham quan Borobudur rồi trở về, du khách mới chỉ nhìn thấy một nửa di sản. Gần đó còn có đền Mendut và đền Pawon, được xây dựng cùng thời kỳ. Ba ngôi đền nằm trên một đường thẳng; từ xa xưa, người hành hương đã đi từ Mendut, qua Pawon rồi đến Borobudur.
Đi xa hơn một chút là đền Hindu Prambanan và đền Phật giáo Sewu. Đây là khu vực cho thấy lịch sử tôn giáo của Java, nơi kiến trúc của hai tôn giáo từng cùng tồn tại trong không gian gần nhau.
Theo tài liệu hướng dẫn, vé liên hợp dành cho du khách nước ngoài được bãi bỏ theo từng giai đoạn kể từ năm 2025, vì vậy du khách phải mua vé riêng cho từng ngôi đền.
Câu chuyện cầu đạo khắc trên hành lang
Chìa khóa để hiểu Borobudur nằm ở việc nhận ra các phù điêu trên hành lang Rūpadhātu không chỉ là vật trang trí. Báo Beopbo Shinmun gọi Borobudur là “Kinh Hoa Nghiêm khắc bằng đá”, đồng thời cho biết 53 thiện tri thức trong Kinh Hoa Nghiêm được chạm khắc trên các hành lang. Đó là hành trình của Thiện Tài đồng tử, người đi tìm giác ngộ và lần lượt gặp 53 vị thầy.
Cấu trúc câu chuyện chồng lên cấu trúc công trình. Người hành hương đi vòng quanh hành lang theo đúng trình tự Thiện Tài đồng tử gặp các vị thầy, rồi tại điểm kết thúc hành trình ấy, họ bước lên tầng không còn hình tướng. Muốn lần lượt đọc hết từng phù điêu thì nửa ngày vẫn chưa đủ, nhưng ngay cả khi chỉ dừng lại ở vài cảnh và chậm rãi bước đi, du khách vẫn có thể cảm nhận thông điệp mà ngôi đền muốn truyền tải.
Đêm Vesak với hàng nghìn ngọn đèn bay lên
Ngày Borobudur nhộn nhịp nhất trong năm là Vesak. Vào ngày cùng tưởng niệm sự đản sinh, giác ngộ và nhập niết bàn của Đức Phật, hàng nghìn tín đồ và du khách tập trung, tạo thành đoàn rước lửa thiêng và thả hàng nghìn ngọn đèn lên bầu trời đêm.
Đoàn rước khởi hành từ Mendut và hướng đến Borobudur. Đó là một đêm mang nhịp điệu hoàn toàn khác với hoạt động tham quan ban ngày.
Cấu trúc biến việc đi bộ thành một hình thức tu tập
Borobudur không có chính điện. Ngay từ đầu, nơi đây không được xây dựng như một không gian lễ bái, nơi người ta bước vào bên trong và ngồi trước tượng.
Thay vào đó là những bức tường. Khi đi vòng sang phải dọc theo các phù điêu và lần lượt lên từng tầng, mắt luôn dừng trên mặt tường còn đôi chân không ngừng bước. Cấu trúc này tương đồng với thiền hành. Khi giảm tốc độ và điều hòa hơi thở, nhịp chuyển cảnh của các phù điêu hòa vào nhịp bước chân.
Lên đến tầng trên, các bức tường biến mất. Bốn phía mở ra, trước mắt chỉ còn những dãy núi xa và bầu trời. Dù các nhà thiết kế ban đầu có chủ ý gì, bất kỳ ai từng đi qua cấu trúc này cũng sẽ lặng người trong giây lát ở tầng cuối cùng.
Cách đi và thời điểm nên đến
Thành phố trung tâm gần nhất là Yogyakarta. Theo hướng dẫn chính thức, quãng đường từ đây đến ngôi đền mất khoảng 1 giờ 30 phút đi ô tô. Địa chỉ là Jl. Badrawati, Borobudur, Magelang, miền Trung Java.
Mùa mưa được tính từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau, còn thời điểm được khuyến nghị đến thăm là từ tháng 5 đến tháng 9. Bậc thang đá ướt dễ trơn trượt, không thuận lợi cho việc tham quan tầng trên. Nếu chọn khung giờ đầu tiên lúc 8 giờ 30 sáng, du khách có thể tránh độ ẩm và tình trạng đông đúc vào buổi trưa.
Lịch trình cũng nên tính đến việc phải đi qua khoảng 1km hành lang chợ bán đồ lưu niệm từ cổng vào đến bãi đỗ xe.
Hành trình từ Hàn Quốc
Các tổ chức Phật giáo tại Hàn Quốc cũng bắt đầu đưa Borobudur vào các điểm hành hương. Aje Tour tổ chức chương trình “Hành hương Đại tháp Hoa Nghiêm Borobudur & Jakarta” trong 6 ngày 4 đêm, từ ngày 10 đến 15 tháng 10. Hành trình bắt đầu ở Yogyakarta rồi di chuyển đến Jakarta.
Lịch trình gồm tham quan các phù điêu 53 thiện tri thức trong Kinh Hoa Nghiêm được chạm khắc trên hành lang Borobudur, các đền Pawon và Mendut, đền Prambanan và Sewu, cùng chuyến tham quan núi lửa Merapi bằng xe jeep. Tại Jakarta, đoàn sẽ tham quan khu phố cổ, Bảo tàng Quốc gia, thánh đường Hồi giáo Istiqlal và đài tưởng niệm Monas.
Những điều cần biết trước khi leo lên
Các bậc thang đá dốc và hẹp. Người gặp vấn đề ở đầu gối nên kiểm tra trước những đoạn có tay vịn để sử dụng thay vì chống gậy.
Dép chuyên dụng được phát tại điểm tham quan. Người có bàn chân bè có thể mất thời gian để mang dép, vì vậy nên đến sớm và thong thả chuẩn bị. Nắng giữa trưa ở Java khá gắt, nên mũ và nước uống là những vật dụng bắt buộc.
Ngôi đền hiện vẫn là nơi hành lễ. Đặc biệt trong thời gian Vesak, các hành giả thực sự lưu trú tại đây để tu tập. Du khách không nên chạm vào phù điêu hoặc trèo lên các bảo tháp.
Borobudur như một điểm đến thiền định
Khi nhắc đến các điểm du lịch thiền định ở Đông Nam Á, Bali và Chiang Mai thường được nêu tên đầu tiên. Lý do là các trung tâm tĩnh tâm tập trung dày đặc và chương trình được tổ chức bài bản.
Borobudur mang một sắc thái khác. Nơi đây không có chương trình tu luyện mà có chính công trình. Du khách hôm nay dùng bước chân của mình đi lại trên con đường mà con người cách đây một nghìn năm đã chuyển hóa quá trình đạt đến giác ngộ thành đá. Đây không hẳn là nơi để học thiền, mà gần với một không gian để tự mình trải nghiệm bằng cơ thể thiền định hướng đến điều gì.
Vì hành trình từ Hàn Quốc đến Java không ngắn, du khách nên sắp xếp lịch trình từ 5 ngày trở lên, kết hợp tham quan Prambanan, Merapi và văn hóa cung điện Yogyakarta.
Liên hệ bài viết: fare3041@naver.com