Tốc độ cơ thể hồi phục và tốc độ tinh thần hồi phục không giống nhau. Trầm cảm ở người từng trải qua đột quỵ đã lâu được xem là một vấn đề chi phối tốc độ phục hồi. Đội nghiên cứu Bệnh viện thành phố Thanh Đảo (Qingdao Municipal Hospital) đã tập hợp và phân tích kết quả từ tám thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên (randomized controlled trials) nhằm xem chương trình giảm căng thẳng dựa trên chánh niệm (MBSR) tác động thế nào đến trầm cảm sau đột quỵ. Kết quả được đăng trên tạp chí khoa học quốc tế Frontiers in Psychiatry vào ngày 8/5/2026.
Từ năm 2012 đến 2025: tám bài nghiên cứu của ba nước
Các nghiên cứu được đưa vào phân tích là tám thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên được công bố trong giai đoạn từ 2012 đến 2025. Gồm hai nghiên cứu tại Mỹ, một nghiên cứu ở Thụy Điển và năm nghiên cứu ở Trung Quốc, với tổng cộng 469 người tham gia. Trong số này, 233 người được nhận chương trình chánh niệm và nhóm đối chứng là 236 người. Chương trình chủ yếu được tổ chức theo hình thức nhóm một lần mỗi tuần trong 8 tuần; một số chương trình kéo dài 6 tuần. Nội dung gồm quét cơ thể (body scan), thiền chánh niệm và yoga nhẹ nhàng—là bài tập rèn khả năng nhận biết khoảnh khắc hiện tại mà không phán xét. Tác giả đầu tiên là Li Yongsheng (Liongsheng Li), đồng tác giả gồm Ying Sun và Shirong Bo.
Điểm trầm cảm giảm rõ rệt
Tổng hợp tám nghiên cứu cho thấy điểm trầm cảm của nhóm được nhận chương trình chánh niệm thấp hơn một cách có ý nghĩa so với nhóm đối chứng (chênh lệch trung bình chuẩn hóa SMD=-0,96, khoảng tin cậy 95% -1,35~-0,58, P〈0,001). Đây là mức độ không nhỏ trong các nghiên cứu can thiệp tâm lý.
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cũng lưu ý nên không chấp nhận nguyên giá trị con số này. Tính không đồng nhất (heterogeneity) phản ánh mức độ phân tán kết quả giữa các nghiên cứu ở mức khá cao: 71,0%. Khoảng dự đoán 95%—tính đến các nghiên cứu trong tương lai—bao gồm cả phía không có hiệu quả, trải từ -1,95 đến 0,03.
Nơi thực hiện và thời điểm bắt đầu quyết định kết quả
Trong phân tích theo nhóm con, kết quả thay đổi tùy theo điều kiện. Ở các nghiên cứu thực hiện trong khu vực châu Á, hiệu quả rõ rệt (SMD=-1,27, P〈0,001), nhưng ở các nghiên cứu ngoài châu Á không có ý nghĩa (SMD=-0,31, P=0,17). Nhóm nghiên cứu nêu khả năng chênh lệch về bối cảnh văn hóa có thể tác động, song cho biết hiện vẫn chưa có tài liệu kiểm chứng trực tiếp điều đó.
Theo thời điểm can thiệp cũng khác nhau. Nếu bắt đầu sau khi trạng thái ổn định, hiệu quả được xác nhận (SMD=-1,02, P〈0,001); còn nếu bắt đầu trong giai đoạn cấp tính thì không có ý nghĩa (SMD=-0,80, P=0,14). Nói cách khác, thời điểm đưa chương trình tác động đến tâm trí ra có thể thay đổi kết quả.
Mức độ tin cậy của bằng chứng: «thấp»
Nhóm nghiên cứu đánh giá mức độ chắc chắn của toàn bộ bằng chứng là «thấp». Do đặc điểm của các nghiên cứu can thiệp tâm lý nên việc làm mù (che giấu) người tham gia và người đánh giá là khó khăn, vì thế hầu hết các nghiên cứu gốc được chấm nguy cơ sai lệch cao; ngoài ra, độ không đồng nhất lớn và số lượng nghiên cứu được đưa vào chỉ dừng ở tám bài, khiến độ chính xác của ước tính bị giảm. Nhóm cũng chỉ ra thêm rằng phần lớn các thử nghiệm không báo cáo kết quả theo dõi dài hạn.
Ngay tại trong nước, các nỗ lực đưa chương trình liên quan đến việc chăm sóc tâm trí vào thực hành phục hồi chức năng cũng đang tiếp diễn. Phân tích lần này vừa cho thấy khả năng đó, vừa để lại một lưu ý: nếu không đồng thời thiết kế thời điểm áp dụng và áp dụng cho ai, thì có thể sẽ không thu được cùng kết quả.
Liên hệ bài viết fare3041@naver.com
