दीर्घकालीन ढाड दुखाइसँग बाँचिरहेका मानिसहरूका लागि पहिले उपलब्ध विकल्पहरू प्रायः दुखाइ कम गर्ने औषधि र फिजियोथेरापीको वरिपरिमै सीमित हुने गरेका थिए। अमेरिकी बोस्टन मेडिकल सेन्टर (BMC) का अनुसन्धानकर्ताहरूले स्क्रिनको पारिबाट सञ्चालन हुने सचेत ध्यान (mindfulness meditation) कार्यक्रमले यस्ता बिरामीको दुखाइ र दैनिक गतिविधिमा हुने असर कम गर्न मद्दत गरेको देखाउने क्लिनिकल नतिजा सार्वजनिक गरेका छन्। ४५१ जना वयस्कलाई समेटेर गरिएको यो अनियमित बाँडफाँड क्लिनिकल परीक्षणको नतिजा अन्तर्राष्ट्रिय शैक्षिक जर्नल जामा इन्टरनल मेडिसिन (JAMA Internal Medicine) को जुन २९ को अंकमा प्रकाशित भएको छ।
दुखाइ हटाउनेभन्दा, दुखाइप्रति प्रतिक्रिया गर्ने तरिका बदल्ने
अनुसन्धानकर्ताले बनाएको कार्यक्रमको नाम OPTIMUM हो। ‘स्वास्थ्यसेवा क्षेत्रमा सचेतताका माध्यमबाट दुखाइको उपचारलाई अनुकूल बनाउने’ भन्ने उद्देश्य यसमा समेटिएको छ। BMC ले दिएको जानकारीअनुसार यो कार्यक्रम टाढा राखिएको stress relief को लागि व्यापक रूपमा परिचित mindfulness-based stress reduction (MBSR) प्रक्रियालाई दुखाइ व्यवस्थापनसँग मिलाएर परिमार्जन गरिएको रूप हो। सहभागीहरूले ८ हप्तासम्म हरेक हप्ता १२० मिनेटको समूह-परामर्श ढाँचामा टाढाबाट सहभागिता जनाए। हरेक सत्र प्रशिक्षित ध्यान प्रशिक्षक र प्राथमिक उपचार चिकित्सक मिलेर सञ्चालन गरेका थिए, र त्यसमा हल्का स्ट्रेचिङ तथा सास फेर्ने र सचेत रहन (awareness) अभ्यासहरू पनि समावेश थिए। दुखाइलाई जबर्जस्ती मेटाउनेभन्दा दुखाइ भन्ने अनुभूतिप्रति प्रतिक्रिया गर्ने शैली परिवर्तन गर्न मद्दत गर्नु नै यसको केन्द्र थियो।
४५१ जनालाई अनियमित बाँडफाँड, ६ महिनापछि दुखाइ र दैनिक सूचकमा उल्लेख्य सुधार
क्लिनिकल परीक्षण तीनवटा साइटबाट भर्ना गरिएका ४५१ सहभागीलाई ध्यान कार्यक्रम समूह २२४ जना र सामान्य उपचार (usual care) समूह २२७ जनामा विभाजन गरेर अघि बढाइएको थियो। सहभागीको औसत उमेर ५२.१ वर्ष थियो र महिलाहरू ७०.५% थिए। ६ महिनाको प्रारम्भिक मूल्याङ्कनका लागि दुखाइ, जीवनप्रतिको खुसी र दैनिक गतिविधिलाई एकसाथ हेर्ने PEG मापन (०–१० अंक) प्रयोग गरिएको थियो। ध्यान समूहको औसत १.२१ अंक घट्यो, जुन सामान्य उपचार समूहको ०.५९ अंक घटाइभन्दा ठूलो सुधार हो। दुई समूहबीचको अन्तर ०.६२ अंक थियो र त्यो सांख्यिकीय रूपमा अर्थपूर्ण मानिएको थियो (P=.002)। तर अनुसन्धानकर्ताले अघि नै तय गरेको ‘क्लिनिकली अर्थपूर्ण न्यूनतम अन्तर (१ अंक)’ सम्म भने नपुगेको कागजपत्रमा उल्लेख छ। यो सुधार १२ महिनाको फलोअपसम्म कायम रह्यो।
डाक्टरको कार्यालय जाने ‘थ्रेसहोल्ड’ घटाउने गरी दाबी गर्न मिल्ने समूह ध्यान परामर्श
यस अध्ययनले ध्यान तान्ने कुरा प्रभावको आकारभन्दा पनि वितरणको तरिका हो। टाढाबाट भिडियोमार्फत सञ्चालन हुने यो कार्यक्रममा चिकित्सकले सत्रमा प्रत्यक्ष सहभागिता जनाउने र यसलाई औपचारिक समूह-परामर्शका रूपमा मान्यता दिने व्यवस्था छ। साथै, चिकित्सा सेवासम्बन्धी विद्यमान शुल्क/बिलिङ प्रणालीभित्र बीमा दाबी गर्न मिल्ने गरी डिजाइन गरिएको छ। आवागमन गर्न गाह्रो हुने वा नजिकै दुखाइ क्लिनिक नभएका बिरामीले पनि घरमै बसेर सहभागी हुन सक्ने भएकाले, पहिले सचेत ध्यान कार्यक्रमबाट टाढिनुपर्ने सम्भावना बढी भएका मानिसहरूका लागि ‘थ्रेसहोल्ड’ घटाउने अर्थ स्पष्ट हुन्छ। अध्ययनको नेतृत्व गर्ने नतालिया मोरोन (Natalia Morone) डाक्टरले भनेकी छन्, “हाम्रो कार्यक्रमले मानिसहरूलाई दुखाइप्रति फरक तरिकाले प्रतिक्रिया दिन सक्ने, पटक-पटक प्रयोग गर्न मिल्ने व्यवहारिक सीपहरू प्रदान गर्छ।” औषधिमा मात्रै भर पर्नु नपर्ने दुखाइ व्यवस्थापनका उपायहरूलाई स्वास्थ्य क्षेत्रमा विस्तार गर्नेबारे चलिरहेको छलफलको पृष्ठभूमिमा, यस नतिजाले ध्यान अस्पतालको नियमित उपचारका एउटा हिस्साको रूपमा विस्तार हुँदै जाने धारालाई देखाउँछ।
