Kết quả nghiên cứu cho thấy tác dụng của thiền trong việc làm dịu trầm cảm có thể không chỉ đến từ việc giảm những suy nghĩ tiêu cực. Nguyên nhân có thể là vì thiền thay đổi chính cách con người đối xử với bản thân. Nhóm nghiên cứu do Céline Stinus và Sophie Berjot thuộc Phòng nghiên cứu Tư duy - Sức khỏe - Xã hội (C2S) của Đại học University of Reims Champagne Ardenne (Pháp) đã thực hiện một thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên so sánh song song hai phương pháp thiền và đăng tải trên tạp chí học thuật quốc tế Mindfulness. Tờ PsyPost, một kênh chuyên về tâm lý học của Mỹ, đã giới thiệu chi tiết nghiên cứu này vào ngày 11 tháng 7.
Giữa tập trung hay “giải cấu trúc”, cân nhắc song song hai nhánh thiền
Nhóm nghiên cứu chia ngẫu nhiên 147 người trưởng thành chưa từng có kinh nghiệm thiền và chưa được chẩn đoán bệnh lý tâm thần thành ba nhóm. Một nhóm thực hành thiền chú tâm vào hơi thở và cảm giác cơ thể (thiền hơi thở, body scan). Nhóm còn lại học thiền theo kiểu “giải cấu trúc” để quan sát cảm giác về “cái tôi” một cách nguyên vẹn. Nhóm thứ ba được xếp vào nhóm kiểm soát chờ (không nhận bất kỳ chương trình nào). Người tham gia chủ yếu là phụ nữ, còn độ tuổi trung bình rơi vào cuối thập niên 40.
Chương trình kéo dài trong 4 tuần. Người tham gia tham dự các buổi nhóm trực tuyến 60 phút mỗi tuần và đồng thời thực hành tại nhà 20 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần. Nhóm nghiên cứu đo cùng lúc các triệu chứng trầm cảm (thang lo âu - trầm cảm của bệnh viện, HADS), thái độ phi chức năng và cảm giác bị đe dọa về bản sắc trước và sau giai đoạn thực hành.
Cả hai loại thiền đều làm giảm triệu chứng trầm cảm
Kết quả đo đạc cho thấy, hai nhóm thiền giảm rõ rệt các triệu chứng trầm cảm so với nhóm chờ. Quy mô hiệu ứng (Cohen’s d) với thiền chú tâm lần lượt là 0.47, còn thiền tự khám phá bản thân là 0.67, và không có khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai phương pháp. Cảm giác rằng bản thân đang bị đe dọa cũng giảm ở cả hai nhóm (thiền chú tâm 0.54, thiền tự khám phá bản thân 0.45).
Ở các chi tiết, hai hướng lại có sắc thái khác nhau. Thiền chú tâm làm giảm đáng kể thái độ phi chức năng vốn phản ánh niềm tin méo mó so với nhóm kiểm soát (d=0.77) và mức giảm còn lớn hơn so với nhóm thiền tự khám phá bản thân. Ngược lại, ở nhóm thiền tự khám phá bản thân, cảm giác gắn kết với loài người và tự nhiên lại được thể hiện ở mức tương đối cao. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng chênh lệch về cảm giác gắn kết giữa các nhóm chưa được xác nhận về mặt thống kê; đó là kết quả thăm dò.
Đi những con đường khác nhau, nhưng đến cùng một nơi: “Thiền không phải là một thứ duy nhất”
Mặc dù hai loại thiền tạo ra hiệu quả tương tự, nhưng “đường đi” tạo tác dụng lại khác nhau. Với thiền chú tâm, khoảng cách nhận thức—việc nhìn suy nghĩ của chính mình từ xa—đã đóng vai trò trung gian hoàn toàn trong việc làm giảm triệu chứng trầm cảm. Đối với thiền tự khám phá bản thân, việc giảm bớt cảm giác đe dọa về bản sắc được giải thích một phần thông qua cảm giác kết nối với loài người. Nhóm nghiên cứu của Stinus cho biết: “Thiền không phải là một; những kiểu rèn luyện khác nhau có thể phát triển những kỹ năng tâm lý khác nhau”. Tiếp đó, họ giải thích: “Việc trở nên dễ tổn thương với trầm cảm không chỉ dừng ở chỗ có những suy nghĩ tiêu cực, mà còn là vấn đề khi trải nghiệm bản thân như một thực thể mong manh”.
Nghiên cứu lần này hướng đến người bình thường chưa được chẩn đoán lâm sàng và đồng thời có hạn chế là chưa có theo dõi lâu dài. Nhóm nghiên cứu cũng nói thêm rằng cần đọc kết quả một cách thận trọng. Dù vậy, nghiên cứu vẫn được đánh giá là một kết quả đáng tham khảo đối với những người muốn áp dụng chánh niệm vào đời sống hằng ngày và bối cảnh tư vấn, ở chỗ nó gợi ý rằng có thể chia nhánh để khuyên nên thực hành loại thiền nào dựa trên mục tiêu.
#thiền #chánh_nệm #phòng_trầm_cảm #nghiên_cứu_thiền #thiền_chú_tâm #thiền_tự_khám_phá_bản_thân #khoảng_cách_nhận_thức #mindfulness
· PsyPost, “Letting go of a rigid self-image might be the secret to meditation's mental health benefits” (2026-07-11) — https://www.psypost.org/letting-go-of-a-rigid-self-image-might-be-the-secret-to-meditations-mental-health-benefits/
· Bài báo gốc: Stinus, C. & Berjot, S., “Preventing Depression through Selflessness...”, Mindfulness, Vol. 17, Issue 5 (xuất bản trực tuyến 2026-03-26) — https://link.springer.com/article/10.1007/s12671-026-02817-7