Câu hỏi đầu tiên mà những người muốn bắt đầu thiền thường gặp phải là nên chọn kiểu thiền nào. Có kiểu thiền đếm hơi thở, cũng có kiểu thiền đặt câu hỏi “Tôi là ai?”. Nhóm nghiên cứu do nhà nghiên cứu Céline Stinus thuộc Đại học Navarra, Tây Ban Nha, và Giáo sư Sophie Berjot thuộc Đại học Reims Champagne-Ardenne, Pháp, dẫn đầu đã đặt hai phương pháp này cạnh nhau để thử nghiệm. Kết quả cho thấy cả hai đều giúp giảm triệu chứng trầm cảm chỉ sau 4 tuần, nhưng con đường dẫn đến thay đổi ấy ở mỗi phương pháp lại khác nhau. Nghiên cứu được đăng trên tạp chí Mindfulness và được chuyên trang tâm lý học Mỹ PsyPost giới thiệu ngày 17 tháng 10.
Chia 147 người thành ba nhóm, thử nghiệm 4 tuần, mỗi ngày 20 phút, 5 ngày mỗi tuần
Nhóm nghiên cứu tuyển 147 người trưởng thành ở Pháp, hầu như chưa có kinh nghiệm thiền. Những người đang dùng thuốc tâm thần hoặc từng được chẩn đoán mắc bệnh tâm thần như trầm cảm bị loại khỏi nghiên cứu. Người tham gia được phân ngẫu nhiên vào ba nhóm. Nhóm thứ nhất thực hành thiền tập trung: dồn sự chú ý vào một đối tượng như hơi thở, rồi đưa sự chú ý trở lại khi tâm trí xao lãng. Nhóm thứ hai thực hành thiền tự vấn, quan sát suy nghĩ, niềm tin và cảm nhận về bản thân. Đây là chương trình thế tục, không bao gồm giáo lý Phật giáo. Nhóm thứ ba là nhóm chờ, sẽ được học thiền sau khi nghiên cứu kết thúc.
Trong 4 tuần, hai nhóm thiền tham gia năm buổi học nhóm trực tuyến, mỗi buổi kéo dài 60 phút, đồng thời tự luyện tập 20 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần. Người tham gia các nhóm thiền không biết mình được xếp vào phương pháp nào. Nhóm nghiên cứu dự đoán thiền tự vấn, vốn trực tiếp hướng sự chú ý vào việc quan sát bản thân, sẽ có hiệu quả lớn hơn.
Thiền tập trung giúp tạo khoảng cách với suy nghĩ, còn thiền tự vấn tăng cảm giác gắn kết với con người và thiên nhiên
Kết quả không như dự đoán. So với nhóm chờ, cả hai nhóm thiền đều giảm triệu chứng trầm cảm và cảm giác bị đe dọa về bản sắc nhiều hơn; giữa hai phương pháp thiền không có khác biệt rõ rệt. Cảm giác bị đe dọa về bản sắc là mức độ một người cảm thấy hình dung về con người mình đang lung lay. Những niềm tin cứng nhắc khiến người ta tự chỉ trích bản thân chỉ giảm ở nhóm thiền tập trung.
Sự khác biệt thể hiện ở con đường dẫn đến thay đổi. Ở nhóm thiền tập trung, triệu chứng trầm cảm giảm tương ứng với khả năng nhìn nhận suy nghĩ không phải là bản thân mình, mà là những sự kiện thoáng qua trong tâm trí. Trong tâm lý học, khả năng này được gọi là phi trung tâm hóa. Ở nhóm thiền tự vấn, cảm giác gắn kết với nhân loại và thiên nhiên tăng lên so với trước khi thiền; cảm giác gắn kết với nhân loại tăng tương ứng với việc cảm giác bị đe dọa về bản sắc giảm phần nào. Tuy nhiên, khi so với nhóm chờ, thay đổi về cảm giác gắn kết không có ý nghĩa thống kê rõ rệt; nhóm nghiên cứu cũng cho biết cần diễn giải thận trọng vì đây là phân tích thăm dò. Các phép đo trong nghiên cứu lần này không tìm ra yếu tố giải thích mức giảm trầm cảm ở nhóm thiền tự vấn. Nhóm nghiên cứu kết luận rằng hai phương pháp thiền có hiệu quả tương tự đối với trầm cảm, nhưng hoạt động thông qua “những cơ chế phần nào khác nhau”.
Nhóm chờ có 20 người bỏ cuộc, nhóm thiền có 4–5 người: những hạn chế ẩn sau các con số
Có một điểm cần lưu ý khi đọc nghiên cứu. Số người bỏ cuộc giữa chừng là 20 ở nhóm chờ, trong khi mỗi nhóm thiền có từ bốn đến năm người. Người tham gia nhóm chờ biết rằng mình không được nhận bất kỳ chương trình nào. Những người tham gia không được chẩn đoán mắc trầm cảm và điểm số trầm cảm của họ cũng nằm trong phạm vi thường gặp trong đời sống hằng ngày. Điều đó có nghĩa là không thể khẳng định kết quả tương tự sẽ xuất hiện ở bệnh nhân trầm cảm.
Tác giả thứ nhất của bài báo trực tiếp hướng dẫn cả hai chương trình, nên ảnh hưởng của người hướng dẫn có thể đã xen lẫn vào kết quả. Tất cả kết quả đều được đo bằng hình thức tự báo cáo; kế hoạch nghiên cứu không được đăng ký trước và cũng không có theo dõi dài hạn. Phần lớn người tham gia là phụ nữ, và vì họ tự nguyện đăng ký tham gia một nghiên cứu về thiền nên có thể họ vốn đã có thiện cảm với thiền.
Người nhiều suy nghĩ và người cô đơn không nhất thiết cần cùng một kiểu thiền
Thông điệp mà nghiên cứu này gửi đến những người đang cân nhắc chọn phương pháp thiền rất rõ ràng: thay vì tìm một đáp án đúng cho câu hỏi kiểu thiền nào tốt hơn, trước hết có thể tự hỏi mình cần thay đổi điều gì. Với người để một ngày trôi qua trong vòng xoáy suy nghĩ, thiền tập trung vào hơi thở có thể là cách thực hành tạo khoảng cách giữa bản thân và suy nghĩ. Với người cảm thấy không chắc chắn về con người mình và xa cách với người khác, thiền hướng vào việc quan sát bản thân có thể giúp tìm lại cảm giác gắn kết.
Pháp tu tự vấn về bản thân cũng có gốc rễ sâu trong thiền định Hàn Quốc. Tiêu biểu là thiền Seon, trong đó người tu tập quán chiếu công án như “Cái gì đây?” Dù thiền tự vấn trong nghiên cứu lần này là một chương trình không mang màu sắc tôn giáo, việc các phòng thí nghiệm phương Tây bắt đầu thử nghiệm bằng ngôn ngữ khoa học phương pháp thiền quan sát ý niệm về bản thân cho thấy những điểm giao thoa để thiền K giao lưu với thế giới đang rộng mở.
Người mới bắt đầu nên trải nghiệm cả hai phương pháp thay vì xem một phương pháp là đáp án duy nhất. Nếu cảm thấy ngột ngạt khi ngồi yên tập trung vào hơi thở, bạn có thể bắt đầu bằng thiền tập trung theo nhịp chuyển động của cơ thể, chẳng hạn như thiền đi bộ. Dành thời gian viết ra suy nghĩ và tự hỏi về bản thân cũng có thể là bước khởi đầu nhỏ cho việc tự vấn. Thiền không thay thế điều trị trầm cảm; nếu cảm giác trầm buồn kéo dài, trước tiên hãy tìm đến sự trợ giúp của chuyên gia.
Liên hệ về bài viết: fare3041@naver.com