Το πρώτο ερώτημα που αντιμετωπίζει όποιος θέλει να αρχίσει διαλογισμό είναι ποιο είδος να επιλέξει. Υπάρχει ο διαλογισμός όπου μετρά κανείς τις αναπνοές του και υπάρχει εκείνος όπου αναρωτιέται «ποιος είμαι;». Ερευνητές με επικεφαλής τη Σελίν Στινίους, από το Πανεπιστήμιο της Ναβάρα στην Ισπανία, και τη Σοφί Μπερζό, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Ρενς Καμπανίας-Αρδεννών στη Γαλλία, έθεσαν αυτές τις δύο προσεγγίσεις δίπλα δίπλα και τις δοκίμασαν. Το αποτέλεσμα έδειξε ότι και οι δύο μέθοδοι μείωσαν τα συμπτώματα κατάθλιψης μέσα σε μόλις τέσσερις εβδομάδες, αλλά η οδός μέσω της οποίας επήλθε η αλλαγή ήταν διαφορετική. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Mindfulness και παρουσιάστηκε στις 17 Οκτωβρίου από το αμερικανικό επιστημονικό μέσο PsyPost.
147 άτομα χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες: πείραμα τεσσάρων εβδομάδων, 20 λεπτά την ημέρα, πέντε ημέρες την εβδομάδα
Η ερευνητική ομάδα συγκέντρωσε στη Γαλλία 147 ενήλικες με ελάχιστη ή μηδενική προηγούμενη εμπειρία στον διαλογισμό. Αποκλείστηκαν όσοι λάμβαναν ψυχιατρική φαρμακευτική αγωγή ή είχαν διαγνωστεί στο παρελθόν με κατάθλιψη ή άλλη ψυχιατρική διαταραχή. Οι συμμετέχοντες κατανεμήθηκαν τυχαία σε τρεις ομάδες. Η πρώτη έκανε διαλογισμό συγκέντρωσης: εστίαζε την προσοχή της σε ένα αντικείμενο, όπως η αναπνοή, και, όταν ο νους περιπλανιόταν, επανερχόταν σε αυτό. Η δεύτερη έκανε διαλογισμό αυτοδιερεύνησης, εξετάζοντας τις σκέψεις και τις πεποιθήσεις της, καθώς και την αίσθηση του εαυτού. Επρόκειτο για ένα κοσμικό πρόγραμμα, χωρίς βουδιστικές διδασκαλίες. Η τρίτη ομάδα ήταν ομάδα αναμονής και θα μάθαινε διαλογισμό μετά την ολοκλήρωση της μελέτης.
Οι δύο ομάδες διαλογισμού παρακολούθησαν πέντε διαδικτυακά ομαδικά μαθήματα διάρκειας 60 λεπτών μέσα σε τέσσερις εβδομάδες και έκαναν ατομική εξάσκηση 20 λεπτών την ημέρα, πέντε ημέρες την εβδομάδα. Οι συμμετέχοντες στις ομάδες διαλογισμού δεν γνώριζαν σε ποια μέθοδο είχαν κατανεμηθεί. Η ερευνητική ομάδα ανέμενε ότι ο διαλογισμός αυτοδιερεύνησης, ο οποίος στρέφει άμεσα την προσοχή προς τον εαυτό, θα είχε μεγαλύτερη επίδραση.
Ο διαλογισμός συγκέντρωσης βοήθησε να κρατούν απόσταση από τις σκέψεις, ενώ η αυτοδιερεύνηση ενίσχυσε την αίσθηση σύνδεσης με τους ανθρώπους και τη φύση
Τα αποτελέσματα διέφεραν από τις προσδοκίες. Και οι δύο ομάδες διαλογισμού εμφάνισαν μεγαλύτερη μείωση των συμπτωμάτων κατάθλιψης και του αισθήματος απειλής της ταυτότητας σε σύγκριση με την ομάδα αναμονής, ενώ δεν υπήρχε σαφής διαφορά μεταξύ των δύο μεθόδων. Το αίσθημα απειλής της ταυτότητας αναφέρεται στον βαθμό στον οποίο κάποιος νιώθει ότι κλονίζεται η εικόνα που έχει για το ποιος είναι. Οι άκαμπτες πεποιθήσεις που οδηγούν στην αυτοκριτική μειώθηκαν, αντίθετα, μόνο στην ομάδα διαλογισμού συγκέντρωσης.
Η διαφορά φάνηκε στην οδό μέσω της οποίας επήλθε η αλλαγή. Στην ομάδα διαλογισμού συγκέντρωσης, τα συμπτώματα κατάθλιψης μειώθηκαν όσο ενισχυόταν η ικανότητα να αντιμετωπίζει κανείς τις σκέψεις ως νοητικά γεγονότα που περνούν, κι όχι ως τον ίδιο του τον εαυτό. Στην ψυχολογία, αυτή η ικανότητα ονομάζεται αποστασιοποίηση από τις σκέψεις. Στην ομάδα αυτοδιερεύνησης, η αίσθηση σύνδεσης με την ανθρωπότητα και τη φύση ενισχύθηκε σε σχέση με πριν από τον διαλογισμό, ενώ η μεγαλύτερη αίσθηση σύνδεσης με την ανθρωπότητα συνέβαλε εν μέρει στη μείωση του αισθήματος απειλής της ταυτότητας. Ωστόσο, η μεταβολή της αίσθησης σύνδεσης δεν ήταν στατιστικά σαφής σε σύγκριση με την ομάδα αναμονής, και η ερευνητική ομάδα επισήμανε ότι πρέπει να ερμηνευτεί με προσοχή, καθώς επρόκειτο για διερευνητική ανάλυση. Οι μετρήσεις της μελέτης δεν εντόπισαν παράγοντα που να εξηγεί τη μείωση της κατάθλιψης στην ομάδα αυτοδιερεύνησης. Η ερευνητική ομάδα κατέληξε ότι οι δύο μέθοδοι έχουν παρόμοια αποτελέσματα ως προς την κατάθλιψη, αλλά λειτουργούν μέσω «εν μέρει διαφορετικών μηχανισμών».
Στην ομάδα αναμονής αποχώρησαν 20 άτομα, έναντι 4–5 στις ομάδες διαλογισμού: οι περιορισμοί που κρύβονται πίσω από τους αριθμούς
Υπάρχει ένα σημείο που αξίζει να ληφθεί υπόψη κατά την ανάγνωση της μελέτης. Από την ομάδα αναμονής αποχώρησαν πρόωρα 20 άτομα, ενώ από τις ομάδες διαλογισμού αποχώρησαν αντίστοιχα τέσσερα και πέντε. Οι συμμετέχοντες στην ομάδα αναμονής γνώριζαν ότι δεν λάμβαναν καμία παρέμβαση. Οι συμμετέχοντες δεν είχαν διαγνωστεί με κατάθλιψη και οι βαθμολογίες τους για την κατάθλιψη παρέμεναν εντός των φυσιολογικών ορίων της καθημερινής ζωής. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούμε να πούμε πως τα ίδια αποτελέσματα θα ίσχυαν και για ασθενείς με κατάθλιψη.
Και τα δύο προγράμματα διδάχθηκαν αυτοπροσώπως από τον πρώτο συγγραφέα της μελέτης, επομένως ενδέχεται να επηρέασε τα αποτελέσματα και η επίδραση του εκπαιδευτή. Όλα τα αποτελέσματα μετρήθηκαν με αυτοαναφορές, το ερευνητικό σχέδιο δεν είχε καταχωριστεί εκ των προτέρων και δεν υπήρξε μακροχρόνια παρακολούθηση. Οι περισσότεροι συμμετέχοντες ήταν γυναίκες και είχαν δηλώσει οι ίδιοι συμμετοχή στην έρευνα για τον διαλογισμό, οπότε είναι πιθανό να είχαν ήδη θετική στάση απέναντί του.
Για όσους σκέφτονται πολύ και για όσους νιώθουν μοναξιά, δεν είναι απαραίτητο να ταιριάζει η ίδια μέθοδος διαλογισμού
Το μήνυμα αυτής της μελέτης για όσους επιλέγουν μια μέθοδο διαλογισμού είναι σαφές: αντί να αναζητούν τη σωστή απάντηση για το ποια μέθοδος είναι καλύτερη, μπορούν πρώτα να αναρωτηθούν ποια αλλαγή χρειάζονται. Για κάποιον που αφήνει τη μέρα να περνά παρασυρμένος από τις σκέψεις του, ο διαλογισμός συγκέντρωσης στην αναπνοή μπορεί να αποτελέσει εξάσκηση που δημιουργεί απόσταση ανάμεσα στις σκέψεις και στον εαυτό. Για κάποιον που νιώθει ότι η ταυτότητά του κλονίζεται και ότι είναι αποκομμένος από τους άλλους, ο διαλογισμός που στρέφει το βλέμμα προς τα μέσα μπορεί να τον οδηγήσει στην ανάκτηση της αίσθησης σύνδεσης.
Η πρακτική του να αναρωτιέται κανείς για τον εαυτό του έχει βαθιές ρίζες και στον κορεατικό διαλογισμό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πρακτική Ζεν, κατά την οποία κανείς εστιάζει σε ένα κοάν, όπως το «Τι είναι αυτό;». Παρότι ο διαλογισμός αυτοδιερεύνησης της συγκεκριμένης μελέτης ήταν ένα πρόγραμμα χωρίς θρησκευτικό χαρακτήρα, το γεγονός ότι δυτικά εργαστήρια άρχισαν να μελετούν επιστημονικά τον διαλογισμό που εξετάζει την ιδέα του εαυτού διευρύνει τα σημεία επαφής μέσω των οποίων ο κορεατικός διαλογισμός μπορεί να συνομιλήσει με τον κόσμο.
Για τους αρχάριους, είναι προτιμότερο να δοκιμάσουν και τις δύο μεθόδους, αντί να προσκολληθούν σε μία σαν να είναι η μόνη σωστή. Αν ο χρόνος που περνούν καθισμένοι με την προσοχή στραμμένη στην αναπνοή τούς φαίνεται πιεστικός, μπορούν να ξεκινήσουν με διαλογισμό συγκέντρωσης που ακολουθεί τον ρυθμό του σώματος, όπως ο διαλογισμός εν κινήσει. Ακόμη και το να σημειώνουν τις σκέψεις τους και να αφιερώνουν χρόνο για να αναρωτηθούν για τον εαυτό τους μπορεί να αποτελέσει ένα μικρό ξεκίνημα στην αυτοδιερεύνηση. Ο διαλογισμός δεν αντικαθιστά τη θεραπεία της κατάθλιψης· αν το αίσθημα κατάθλιψης επιμένει, προτεραιότητα είναι να ζητήσει κανείς βοήθεια από ειδικό.
Επικοινωνία με το άρθρο: fare3041@naver.com