आमाको अवसाद फेरि नफर्कियोस्: निःशुल्क अनलाइन माइन्डफुलनेसले पुनरावृत्तिको जोखिम २६% घटायो

गर्भावस्था जीवनको सबैभन्दा खुसीको समय हो भन्ने गरिन्छ। तर पहिले अवसाद भोगेकी महिलाका लागि यो समयको रूप फरक पनि हुन सक्छ। शरीर र हर्मोन, निद्रा र दैनिकी एकैपटक अस्तव्यस्त हुँदा कम हुँदै गएको अवसाद फेरि फर्किन सक्छ। अमेरिकाको University of Colorado Boulder का अनुसन्धानकर्ताले घरबाटै जोडिन सकिने निःशुल्क अनलाइन माइन्डफुलनेस कार्यक्रमले यस्तो पुनरावृत्ति रोक्न सक्छ कि सक्दैन भनेर परीक्षण गरे। त्यसको नतिजा अक्टोबर २० मा अन्तर्राष्ट्रिय जर्नल Lancet Public Health मा प्रकाशित भयो।

अमेरिकाका ५० राज्यका ५०० गर्भवती महिला, घरमै ८ सत्र

अध्ययनको नेतृत्व University of Colorado Boulder को Renée Crown Wellness Institute की निर्देशक प्राध्यापक Sona Dimidjian ले गरेकी थिइन्। Massachusetts General Hospital को Center for Women’s Health का डा. Lee Cohen पनि यसमा सहभागी थिए। अमेरिकाका ५० राज्यबाट छनोट गरिएका ५०० गर्भवती महिलाले अध्ययनमा भाग लिए। सबैलाई पहिले धेरैपटक अवसाद भएको थियो र उनीहरूले हालसालै वा अध्ययनमा सहभागी हुनुअघि एन्टिडिप्रेसन्ट औषधि सेवन गरेका थिए, तर अध्ययन सुरु हुँदा उनीहरू अवसादग्रस्त अवस्थामा थिएनन्। उनीहरूको औसत उमेर ३२ वर्ष थियो र गर्भावस्था औसत ११ हप्ताको थियो।

आधा सहभागीले सामान्य उपचारसँगै १२ हप्तासम्म Mindful Mood Balance for Moms नामको अनलाइन कार्यक्रम प्रयोग गरे भने बाँकी आधाले सामान्य उपचार मात्रै पाए। यो ८ सत्रको वेबमा आधारित माइन्डफुलनेस–कग्निटिभ थेरापी कार्यक्रम थियो, जसमा आवाजमार्फत निर्देशित अभ्यास, भिडियो तथा समान परिस्थिति भोगेका आमाहरू र विशेषज्ञका सुझाव समावेश थिए। यसमा नवजात शिशुको हेरचाह गर्दा गर्न सकिने माइन्डफुलनेस, आफूलाई दोष दिने विचारको जवाफ आत्मकरुणाका साथ दिने तरिका, साथै अवसादका प्रारम्भिक संकेत पहिचान गरी तिनको सामना गर्ने योजना बनाउने विधि सिकाइन्छ।

प्रसवपछिको ६ महिनासम्म: पुनरावृत्ति ४४% र ३३%

अनुसन्धान टोलीले प्रसवपछिको ६ महिनासम्म अवसाद दोहोरियो कि दोहोरिएन भनेर अनुगमन गर्‍यो। कार्यक्रम समूहका २४९ जनामध्ये ८१ जनामा (३३%) र सामान्य उपचार समूहका २५१ जनामध्ये १११ जनामा (४४%) अवसाद फेरि देखियो। पुनरावृत्तिको जोखिमका रूपमा हिसाब गर्दा कार्यक्रम समूहमा यो २६% कम थियो (जोखिम अनुपात ०.७४)।

१२ हप्ते कार्यक्रम चलिरहेका बेला अवसादका लक्षणको तीव्रता पनि कार्यक्रम समूहमा बढी घट्यो। तर प्रसवपछिको ६ महिनासहितको समग्र अवधिमा हेर्दा दुई समूहका लक्षणमा आएको परिवर्तनबीच उल्लेख्य भिन्नता थिएन। यसको अर्थ, अवसादको पुनरावृत्ति रोक्नमा भिन्नता देखिए पनि कार्यक्रम सकिएपछि लक्षणको स्कोरमा देखिएको अन्तर लामो समय टिकेन। अध्ययनका लागि National Institutes of Health र National Institute of Mental Health ले रकम उपलब्ध गराएका थिए।

औषधि बन्द गर्नुपर्छ भन्ने होइन

यी नतिजा बुझ्दा एउटा कुरा स्पष्ट हुनुपर्छ। दुवै समूहका करिब तीनचौथाइ सहभागीले अध्ययन अवधिभर एन्टिडिप्रेसन्ट औषधि सेवन जारी राखेका थिए। यो कार्यक्रम औषधिको सट्टा प्रयोग गरिएको थिएन; नियमित उपचार र औषधि उपचारसँगै थपिएको रोकथामको उपाय थियो। विकास टोलीले पनि यो कार्यक्रमले गर्भावस्थाअघि वा प्रसवअघि–पछि सुरु भइसकेको अवसादको उपचार गर्ने नभई पुनरावृत्ति रोक्ने उद्देश्य राखेको बताएको छ। औषधि जारी राख्ने र घटाउने व्यक्तिबीचको भिन्नता भने भविष्यमा अनुसन्धान गर्नुपर्ने विषयका रूपमा छाडिएको छ।

प्राध्यापक Dimidjian ले गर्भवती महिला र भर्खरै आमा बनेकाहरूका लागि छनोटका विकल्प हुनुपर्नेमा जोड दिइन्। अनुसन्धान टोलीका अनुसार धेरै गर्भवती महिला औषधिभन्दा परामर्श उपचार चाहन्छन् र करिब आधाले गर्भावस्थामा औषधि घटाउँछन् वा बन्द गर्छन्। परामर्श लिन चाहँदा पनि खर्च, आवतजावत र विशेषज्ञ जनशक्तिको कमी बाधक बन्छन्। घरबाट आफूलाई अनुकूल समयमा चलाउन सकिने निःशुल्क कार्यक्रमले यो खाली ठाउँ पूर्ति गर्न सक्ने अनुसन्धान टोलीको भनाइ छ। सेवन गरिरहेको औषधिमा फेरबदल गर्ने विषयमा भने अनिवार्य रूपमा आफ्नो उपचार गर्ने चिकित्सकसँग परामर्श गर्नुपर्छ।

चिकित्सासँगै ध्यानको भूमिका

यो अध्ययनले ध्यान कहाँ हुनुपर्छ भन्ने देखाउँछ। माइन्डफुलनेस चिकित्सक र औषधिलाई विस्थापित गर्ने विकल्प होइन; बरु उपचार कक्षबाहिरका लामो समयहरू सामना गर्न सघाउने दैनिक अभ्यासका रूपमा यसले ठाउँ बनाउँदै छ। पेट बढ्दै गएको र निद्रा टुक्राटुक्रा हुने समयमा ध्यान केन्द्रसम्म पुग्न सजिलो हुँदैन। शिशु सुतेका बेला मोबाइल फोन वा ल्यापटपबाट केही मिनेटका अभ्यास गर्नु यस वास्तविकतासँग मेल खाने प्रवेशमार्ग हो।

आत्मकरुणा र प्रारम्भिक संकेत पहिचान गर्नेजस्ता कार्यक्रममा समेटिएका विषय आमाले आफूलाई हेरचाह गर्ने सीप पनि हुन्। पहिले अवसाद भोगेकी गर्भवती महिलाले आफ्नो उपचार टोलीसँग मिलेर आफूलाई सुहाउने मनको हेरचाहका उपाय पहिल्यै खोजेर राख्नु राम्रो हुन्छ। ध्यान भनेको एक्लै सहनू भन्ने आग्रह होइन; सहयोग लिँदै आफ्नो मनलाई बुझ्ने क्षमता विकास गर्नु हो।

समाचारबारे सम्पर्क: fare3041@naver.com