किशोरकिशोरीको परामर्श कक्षका पहिलो केही मिनेट असहज हुन्छन्। विद्यालय र ट्युसनबाट आइपुगेको बालबालिकाको मन अझै व्यस्त हुन्छ, र परामर्शदाता उनीहरूको मन यस कोठामा आइपुग्ने प्रतीक्षा गर्छन्। जर्मनीको हाइडेलबर्ग विश्वविद्यालयको अनुसन्धान टोलीले यही समयमाथि ध्यान दियो। प्रत्येक सत्रको सुरुआत छोटो माइन्डफुलनेस अभ्यासबाट गर्दा उपचारमा फरक पर्ला त? यसबारे अनियमित तुलनात्मक परीक्षणको नतिजा गत अगस्टमा एउटा शैक्षिक जर्नलमा प्रकाशित भयो, र विश्वविद्यालयले अक्टोबर १६ मा प्रेस विज्ञप्तिमार्फत विवरण सार्वजनिक गर्यो।
डिप्रेसन, चिन्ता र एडीएचडीको उपचार लिइरहेका ११–१९ वर्षका ९० जनालाई तीन समूहमा बाँडियो
अनुसन्धान हाइडेलबर्ग विश्वविद्यालयको मनोवैज्ञानिक मनोचिकित्सा केन्द्र (ZPP) मा गरिएको थियो। डिप्रेसन, चिन्तासम्बन्धी विकार वा एडीएचडीका लागि बहिरङ्ग संज्ञानात्मक व्यवहार उपचार लिइरहेका ११–१९ वर्षका ९० किशोरकिशोरी सहभागी थिए, र उनीहरूलाई अनियमित रूपमा तीन समूहमा बाँडियो।
पहिलो समूहले उपचारका सबै २४ सत्रमा सुरुका ५–१० मिनेट माइन्डफुलनेस अभ्यास गर्यो। अभ्यासमा श्वासमा ध्यान दिने, शरीरका विभिन्न भागमा ध्यान पुर्याउने बडी स्क्यान र पाइला चाल्दा त्यसैमा ध्यान केन्द्रित गर्ने हिँडाइ ध्यान समावेश थिए। दोस्रो समूहले सोही अवधिसम्म शिथिलीकरणका अभ्यास गर्यो, जबकि तेस्रो समूह कुनै निश्चित सुरुआती विधिबिना सीधै परामर्शमा सहभागी भयो। अनुसन्धान टोलीले माइन्डफुलनेसलाई कुनै निर्णय नगरी वर्तमान क्षणका विचार, भावना र शारीरिक अनुभूतिबारे सचेत हुने अभ्यासका रूपमा परिभाषित गरेको थियो।
सबै समूहमा लक्षण घटे, तर केही नगर्ने समूहसँग फरक देखियो
उपचार अघि बढ्दै जाँदा तीनै समूहका लक्षण घटे। माइन्डफुलनेसबाट सत्र सुरु गर्ने समूहमा कुनै सुरुआती विधिबिना सुरु गर्ने समूहको भन्दा बढी कमी आयो। तर शिथिलीकरण अभ्यास गर्ने समूहसँग तुलना गर्दा तथ्याङ्कीय रूपमा अर्थपूर्ण फरक देखिएन। यस अनुसन्धानले माइन्डफुलनेस शिथिलीकरणभन्दा राम्रो हो भन्ने निष्कर्ष निकालेन।
अनुसन्धानका प्रमुख योहानेस मान्डर प्राध्यापकले व्यवहारमा यस्ता छोटा अभ्यास पहिल्यै प्रयोग भइरहे पनि व्यक्तिगत परामर्शमा तिनको प्रभाव कस्तो हुन्छ भन्ने स्पष्ट नभएको बताए। अनुसन्धान टोलीले पनि लेखमा अन्य चरहरू नियन्त्रण गर्ने थप अध्ययन आवश्यक रहेको उल्लेख गरेको छ।
किशोरकिशोरीले महसुस गरेको परामर्शदातासँगको सम्बन्ध भने फरक थियो
उल्लेखनीय फरक उपचारसम्बन्धी सम्बन्धमा देखियो। किशोरकिशोरीले प्रत्येक सत्रमा मूल्याङ्कन गरेको परामर्शदातासँगको सम्बन्ध माइन्डफुलनेस समूहमा समयसँगै राम्रो हुँदै गयो, जबकि सुरुआती विधि नभएको समूहमा अलि कमजोर भयो। शिथिलीकरण समूहमा भने स्पष्ट परिवर्तन आएन। परामर्शदाताहरूले मूल्याङ्कन गरेको सम्बन्ध तीनै समूहमा राम्रो भयो र समूहहरूबीच कुनै फरक देखिएन। एउटै परामर्श कक्षमा पनि वयस्क र बालबालिकाले फरक अनुभूति गर्न सक्छन् भन्ने यसले देखाउँछ।
बाल तथा किशोरकिशोरी मनोचिकित्साको प्रशिक्षण कार्यक्रमको जिम्मेवारी सम्हालिरहेकी डा. युलिया काल्मारले छोटो माइन्डफुलनेस अभ्यासलाई बहिरङ्ग मनोचिकित्सामा सजिलै समावेश गर्न सकिने र यसले किशोरकिशोरीमा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्ने बताइन्।
लामो समय बसिरहनु नपर्ने ध्यान: नेपाली कक्षाकोठा र परामर्श कक्षमा
यो अनुसन्धानले ध्यान खिच्नुको एउटा कारण अभ्यासको अवधि र स्वरूप हो। किशोरकिशोरीलाई ३० मिनेटभन्दा बढी चुपचाप बस्न भनियो भने सुरु गर्नुअघि नै उनीहरू थाक्न सक्छन्। अध्ययनमा प्रयोग गरिएका अभ्यास करिब ५–१० मिनेटका थिए, र हिँडाइ ध्यानजस्ता शरीर चलाउने विधि पनि समावेश थिए। भइरहेको उपचारको सुरुआतमै जोड्न सकिने भएकाले छुट्टै समय निकाल्न कठिन हुने बालबालिकाका लागि पनि यो कम बोझिलो हुन्छ।
सूचना र उत्तेजनाले भरिएको दिन बिताउने नेपाली किशोरकिशोरीका लागि पनि परामर्श वा कक्षा सुरु हुनुअघि केहीबेर श्वास सम्हाल्ने समयलाई सहजै अपनाउन सकिने बानीका रूपमा ल्याउन सकिन्छ। नतिजालाई जस्ताको तस्तै बुझ्नु पनि आवश्यक छ। माइन्डफुलनेस र शिथिलीकरण अभ्यासबीच फरक नदेखिनुको अर्थ, सबै बालबालिकाका लागि एउटै विधि उपयुक्त हुन्छ भन्ने छैन भन्ने रूपमा पनि लिन सकिन्छ। कसैलाई चुपचाप श्वासमा ध्यान दिन सजिलो लाग्न सक्छ भने कसैलाई मांसपेशी खुकुलो पारेर तनाव कम गर्नु सहज लाग्न सक्छ। यो अभ्यास उपचारको विकल्प नभई व्यावसायिक उपचारसँगै प्रयोग गरिएको थियो भन्ने कुरा पनि सम्झनुपर्छ।
समाचारसम्बन्धी सम्पर्क : fare3041@naver.com