Αν κλείσουμε τα μάτια, βγάλουμε ήχους και αφήσουμε το σώμα να κινηθεί όπως θέλει, μπορούν να θολώσουν τα όρια που χωρίζουν εμάς από τον περίγυρό μας; Σε μελέτη 17 ασκούμενων που εισέρχονται μόνοι τους σε κατάσταση έκστασης, χωρίς ουσίες ή εξωτερικές συσκευές, ερευνητική ομάδα από το Université Bourgogne Europe στη Ντιζόν ανέφερε ότι κατά τη διάρκεια της έκστασης η αίσθηση των ορίων του σώματος μειώθηκε σημαντικά, ενώ ενισχύθηκαν η αίσθηση ενότητας με το περιβάλλον και η εσωτερική γαλήνη. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στις 27 Αυγούστου στο επιστημονικό περιοδικό Neuroscience of Consciousness, ενώ το αμερικανικό μέσο ψυχολογίας PsyPost την παρουσίασε στις 14 Οκτωβρίου. Η ερευνητική ομάδα υπογράμμισε παράλληλα ότι πρόκειται για προκαταρκτική μελέτη με μικρό δείγμα και ότι η έκσταση δεν πρέπει να θεωρείται θεραπεία.
Από τον ρυθμό των τυμπάνων έμειναν μόνο οι ήχοι και οι κινήσεις: τι είναι η γνωστική έκσταση
Η πρακτική που εξέτασε η μελέτη αποκαλείται αυτοπροκαλούμενη γνωστική έκσταση (auto-induced cognitive trance). Σύμφωνα με τη μελέτη, η μέθοδος ξεκίνησε ως προσπάθεια αναπαραγωγής των επαναλαμβανόμενων ρυθμών που χρησιμοποιούνταν σε παραδοσιακές τελετουργίες έκστασης, όπως τα τύμπανα των Μογγόλων σαμάνων. Καθώς συσσωρεύονταν παρατηρήσεις ότι ορισμένοι επαναλαμβανόμενοι ήχοι οδηγούν πολλούς ανθρώπους σε έκσταση, η πρακτική διαμορφώθηκε σε τυποποιημένη μέθοδο· σήμερα, η έκσταση επιτυγχάνεται μόνο με ήχους που παράγει κανείς μόνος του και με κινήσεις του σώματος, χωρίς εξωτερική μουσική. Ένα ακόμη χαρακτηριστικό της είναι ότι διδάσκεται με κοσμικό τρόπο, χωρίς τελετουργίες ή συμβολικά συστήματα. Η ερευνητική ομάδα περιέγραψε την κατάσταση ως μια μορφή συνείδησης στην οποία η αντίληψη του εξωτερικού περιβάλλοντος περιορίζεται, ενώ το άτομο παραμένει σε πλήρη εγρήγορση.
Οι συμμετέχοντες ήταν ασκούμενοι που είχαν διδαχθεί τη μέθοδο στο Ινστιτούτο Trance Science του Παρισιού. Ήταν 13 γυναίκες και 4 άνδρες, με μέση ηλικία τα 49 έτη, και είχαν εκπαιδευτεί κατά μέσο όρο περίπου 15 μήνες νωρίτερα. Οι περισσότεροι εξασκούνταν αρκετές φορές την εβδομάδα, για περίπου 10 λεπτά κάθε φορά. Πολλοί είχαν υψηλό μορφωτικό επίπεδο και εργάζονταν στον τομέα της υγείας.
Δύο στιγμές που ανακάλεσαν 17 άτομα: το τελευταίο γεύμα και η βαθύτερη έκσταση
Η ερευνητική ομάδα ζήτησε από τους συμμετέχοντες να ανακαλέσουν δύο στιγμές, με τυχαία σειρά. Η μία ήταν το πιο πρόσφατο γεύμα τους και η άλλη μια βαθιά εμπειρία έκστασης που τους είχε μείνει αξέχαστη. Οι συμμετέχοντες περιέγραψαν ελεύθερα τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους σε κάθε στιγμή και αξιολόγησαν την αυτοαντίληψη και τη συναισθηματική τους κατάσταση σε κλίμακα από 0 έως 100.
Οι σκέψεις τους ήταν διαφορετικές εξαρχής. Ο χρόνος που περνούσαν αφηρημένοι, σκεπτόμενοι το μέλλον, μειώθηκε από 31,5% κατά τη διάρκεια του γεύματος σε 2,7% κατά την έκσταση. Η αίσθηση ότι οι ίδιοι δημιουργούσαν τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους έπεσε από 67,4 σε 12,1 μονάδες, ενώ η αίσθηση ότι περνούσε ο χρόνος μειώθηκε από 64,3 σε 7,0 μονάδες. Από τους 17 συμμετέχοντες, οι 11 δεν μπορούσαν να εκτιμήσουν πόσο γρήγορα περνούσε ο χρόνος κατά την έκσταση.
Το σώμα θόλωσε, η αίσθηση ενότητας ανέβηκε από 28,4 σε 75,9 και η εσωτερική γαλήνη κατά 30 μονάδες
Οι αλλαγές στην αίσθηση του σώματος ήταν ακόμη μεγαλύτερες. Η αίσθηση ότι έλεγχαν τις κινήσεις του σώματός τους έπεσε από 83,8 σε 10,4 μονάδες. Η αίσθηση ότι τα όρια του σώματος ήταν σαφή μειώθηκε από 83,8 σε 36,5 μονάδες, ενώ η αίσθηση ότι αποτελούσαν ένα με το περιβάλλον ανέβηκε από 28,4 σε 75,9. Μειώθηκε επίσης η αίσθηση ότι ήταν δεμένοι σε ένα συγκεκριμένο σημείο, από 85,7 σε 50,4 μονάδες. Είναι ενδιαφέρον ότι δεν υπήρξε μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις δύο καταστάσεις ως προς την αίσθηση ότι ήταν το σώμα τους ή ότι βρίσκονταν στο κέντρο της σκηνής.
Σε συναισθηματικό επίπεδο, η γενική ευτυχία αυξήθηκε από 50,5 σε 74,2 μονάδες και η εσωτερική γαλήνη από 44,3 σε 74,7. Αυξήθηκε και η ικανοποίηση, αλλά η διαφορά δεν ήταν στατιστικά σημαντική. Κατά την έκσταση, η αίσθηση ευτυχίας συνδεόταν σαφέστερα με το ότι οι συμμετέχοντες ένιωθαν να απομακρύνονται από το κέντρο της σκηνής και να είναι λιγότερο δεμένοι σε ένα συγκεκριμένο σημείο. Αντίθετα, οι αλλαγές στη σκέψη δεν συνδέονταν εμφανώς με την ευτυχία, όπως και η μείωση των αφηρημένων σκέψεων. Η ερευνητική ομάδα ερμήνευσε τα αποτελέσματα ως συμβατά με το θεωρητικό μοντέλο της, σύμφωνα με το οποίο η εσωτερική γαλήνη μπορεί να ενισχύεται όταν χαλαρώνει η αυτοκεντρική εστίαση.
Κάποιοι ένιωσαν φόβο· οι ερευνητές έθεσαν πρώτοι τους περιορισμούς
Δεν ήταν όλες οι εμπειρίες ευχάριστες. Ορισμένοι συμμετέχοντες μίλησαν για φόβο ή για ένα αίσθημα πίεσης. Κάποιοι είπαν ότι η αίσθηση πως παρατηρούσαν τον εαυτό τους λειτουργούσε σαν φρένο και εμπόδιζε την έκσταση να γίνει βαθύτερη. Οι συμμετέχοντες ανέφεραν ότι μπορούσαν να εξέλθουν από την έκσταση όποτε το ήθελαν, και η ερευνητική ομάδα εξήγησε ότι αυτό τη διαφοροποιεί από την παθολογική αποσύνδεση. Πρόσθεσε επίσης ότι οι αλλαγές στην αίσθηση του εαυτού μπορούν να αναστατώσουν το άτομο, κάτι που έχει καταγραφεί και στην έρευνα για τον διαλογισμό.
Η ερευνητική ομάδα ανέφερε πρώτη και τους περιορισμούς της μελέτης. Επειδή επρόκειτο για προκαταρκτική μελέτη μόλις 17 συμμετεχόντων, το μέγεθος της επίδρασης μπορεί να έχει υπερεκτιμηθεί, ενώ το γεγονός ότι όλοι είχαν εκπαιδευτεί στο ίδιο ίδρυμα ενδέχεται να σήμαινε ότι είχαν παρόμοιες προσδοκίες. Ένας από τους συν-συγγραφείς εργάζεται στο ινστιτούτο που διδάσκει την πρακτική. Καθώς οι συμμετέχοντες απάντησαν ανακαλώντας προηγούμενες εμπειρίες, οι έντονες αναμνήσεις μπορεί να ήταν παραμορφωμένες, ενώ η σύγκριση της βαθύτερης έκστασης με ένα συνηθισμένο γεύμα ενδέχεται να έκανε τις διαφορές να φαίνονται μεγαλύτερες. Επειδή η έρευνα έγινε σε μία μόνο χρονική στιγμή, δεν μπορεί να τεκμηριώσει αιτιώδη σχέση ή μακροχρόνιες αλλαγές. Ο επικεφαλής συγγραφέας, ερευνητής Πιερ ντε Ολιβέιρα, δήλωσε στο PsyPost ότι αυτές οι εμπειρίες δεν είναι πάντα ευχάριστες και μπορεί να μην ταιριάζουν σε όλους. Η ερευνητική ομάδα ξεκαθάρισε ότι τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν πως η έκσταση κάνει τους ανθρώπους πιο ευτυχισμένους· απλώς καταγράφουν μια στιγμιαία κατάσταση.
Μια πρακτική συνείδησης με κίνηση, όχι σε καθιστή στάση: πρώτα αναρωτηθείτε αν σας ταιριάζει
Το ενδιαφέρον αυτής της μελέτης είναι ότι κατέγραψε με επιστημονικούς όρους μια κατάσταση συνείδησης στην οποία το άτομο εισέρχεται βγάζοντας ήχους και κινώντας το σώμα, αντί να κάθεται ήσυχα. Για ορισμένους ανθρώπους μπορεί να είναι ευκολότερο να αφήσουν πρώτα το σώμα να κινηθεί, παρά να προσπαθήσουν να σταματήσουν τις σκέψεις τους. Τα ερωτήματα που έθεσε η ερευνητική ομάδα για επόμενες μελέτες κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση: αν η επαναλαμβανόμενη πρακτική αφήνει μακροχρόνιες αλλαγές στην αίσθηση του εαυτού και τι ρόλο παίζουν οι προσδοκίες των ασκούμενων, το περιβάλλον διδασκαλίας και ο τρόπος με τον οποίο επεξεργάζονται την εμπειρία όταν επιστρέφουν στην καθημερινότητά τους.
Δεν είναι εύκολο να εξισώσει κανείς την πρακτική της έκστασης με τον διαλογισμό. Ωστόσο, αποτελεί ένα χρήσιμο σημείο αναφοράς για όσους αναζητούν δυναμικές μορφές διαλογισμού που περιλαμβάνουν λίκνισμα του σώματος ή παραγωγή ήχων. Αν ενδιαφέρεστε για μια τέτοια πρακτική, είναι προτιμότερο να βάλετε την ασφάλεια πάνω από τις προσδοκίες σας. Αντί να βυθιστείτε βαθιά μόνοι σας, ξεκινήστε για λίγο με έναν καταρτισμένο εκπαιδευτή και σταματήστε όποτε θέλετε, αν νιώσετε άγχος ή φόβο. Αν αντιμετωπίζετε τραύμα ή κρίσεις πανικού, προηγείται η συζήτηση με ειδικό. Δεν υπάρχει μία πρακτική που να αποτελεί τη σωστή απάντηση για όλους· προτεραιότητα έχει να βρείτε την είσοδο που ταιριάζει στο σώμα και στο μυαλό σας.
Επικοινωνία για το άρθρο: fare3041@naver.com