Nhắm mắt, phát ra âm thanh và để cơ thể tự do chuyển động, liệu ranh giới phân chia bản thân với thế giới xung quanh có thể trở nên mờ nhạt? Nghiên cứu của một nhóm thuộc Đại học châu Âu Bourgogne (Dijon), Pháp, trên 17 người thực hành tự đưa mình vào trạng thái xuất thần mà không dùng thuốc hay thiết bị bên ngoài cho thấy: trong trạng thái này, cảm giác ranh giới cơ thể rõ rệt giảm đáng kể, trong khi cảm giác hợp nhất với môi trường xung quanh và sự bình yên nội tâm tăng lên. Bài báo được đăng ngày 27 tháng 8 trên tạp chí Neuroscience of Consciousness, và PsyPost, một trang tin chuyên về tâm lý học của Mỹ, giới thiệu nghiên cứu vào ngày 14 tháng 10. Nhóm nghiên cứu đồng thời nhấn mạnh đây là nghiên cứu thăm dò với mẫu nhỏ, và không nên xem trạng thái xuất thần là một phương pháp điều trị.
Bắt nguồn từ nhịp trống, nay chỉ còn âm thanh và cử chỉ: Trạng thái xuất thần nhận thức là gì?
Phương pháp được nghiên cứu có tên là trạng thái xuất thần nhận thức tự khởi phát (auto-induced cognitive trance). Theo bài báo, phương pháp này bắt nguồn từ nỗ lực tái tạo những nhịp điệu lặp lại từng được dùng trong các nghi lễ xuất thần truyền thống, chẳng hạn tiếng trống của pháp sư Mông Cổ. Khi ngày càng có nhiều quan sát cho thấy việc lặp lại một số âm thanh có thể đưa nhiều người vào trạng thái xuất thần, phương pháp này được hệ thống hóa. Hiện nay, người tập tự tạo âm thanh và chuyển động cơ thể để bước vào trạng thái ấy, không cần nhạc bên ngoài. Một đặc điểm khác là phương pháp được giảng dạy theo hướng thế tục, không gắn với nghi lễ hay hệ thống biểu tượng. Nhóm nghiên cứu mô tả trạng thái này là một trạng thái ý thức trong đó nhận thức về môi trường bên ngoài thu hẹp lại, nhưng người tập vẫn tỉnh táo và minh mẫn.
Những người tham gia là các học viên được đào tạo phương pháp này tại Viện Nghiên cứu TranceScience ở Paris. Nhóm gồm 13 phụ nữ và 4 nam giới, với độ tuổi trung bình là 49; họ được đào tạo trung bình khoảng 15 tháng trước đó. Phần lớn tập vài lần mỗi tuần, mỗi lần khoảng 10 phút. Nhiều người có trình độ học vấn cao và làm việc trong lĩnh vực y tế.
17 người nhớ lại hai khoảnh khắc: bữa ăn tối gần nhất và trải nghiệm xuất thần sâu nhất
Nhóm nghiên cứu yêu cầu người tham gia nhớ lại hai khoảnh khắc theo thứ tự ngẫu nhiên. Một là bữa ăn gần đây nhất, còn lại là trải nghiệm xuất thần sâu sắc, đáng nhớ nhất. Người tham gia tự do kể về suy nghĩ và cảm xúc trong từng khoảnh khắc, đồng thời tự đánh giá nhận thức về bản thân và trạng thái cảm xúc theo thang điểm từ 0 đến 100.
Trước hết, những suy nghĩ trong đầu đã khác nhau. Thời gian để tâm trí lang thang, nghĩ đến tương lai giảm từ 31,5% khi ăn xuống còn 2,7% trong trạng thái xuất thần. Cảm giác rằng chính mình tạo ra suy nghĩ và cảm xúc giảm từ 67,4 điểm xuống 12,1 điểm; cảm nhận về thời gian trôi qua giảm từ 64,3 điểm xuống 7,0 điểm. Trong số 17 người, 11 người không thể ước lượng thời gian trôi nhanh đến mức nào khi đang xuất thần.
Cảm nhận về cơ thể mờ nhạt, cảm giác hợp nhất tăng từ 28,4 lên 75,9; bình yên nội tâm tăng 30 điểm
Những thay đổi trong cảm nhận về cơ thể còn rõ hơn. Cảm giác mình kiểm soát chuyển động cơ thể giảm từ 83,8 điểm xuống 10,4 điểm. Cảm giác ranh giới cơ thể rõ rệt giảm từ 83,8 xuống 36,5 điểm, còn cảm giác hòa làm một với môi trường xung quanh tăng từ 28,4 lên 75,9 điểm. Cảm giác bị cố định tại một vị trí cũng giảm từ 85,7 xuống 50,4 điểm. Điều thú vị là cảm giác mình chính là cơ thể mình và cảm giác mình ở trung tâm của khung cảnh không khác biệt đáng kể giữa hai trạng thái.
Về cảm xúc, cảm giác hạnh phúc nói chung tăng từ 50,5 lên 74,2 điểm, còn bình yên nội tâm tăng từ 44,3 lên 74,7 điểm. Mức độ hài lòng cũng tăng, nhưng khác biệt không có ý nghĩa thống kê. Yếu tố gắn rõ nhất với cảm giác hạnh phúc trong trạng thái xuất thần là cảm giác bản thân lùi khỏi trung tâm của khung cảnh và ít bị cố định tại một vị trí hơn. Khác với việc tâm trí lang thang giảm, những thay đổi trong suy nghĩ không liên hệ rõ rệt với cảm giác hạnh phúc. Nhóm nghiên cứu nhận định kết quả này phù hợp với mô hình lý thuyết của họ: khi tính vị kỷ nới lỏng, sự bình yên nội tâm có thể tăng lên.
Một số người cảm thấy sợ hãi; các nhà nghiên cứu chủ động nêu những giới hạn
Không phải trải nghiệm nào cũng dễ chịu. Một số người tham gia kể rằng họ cảm thấy sợ hãi hoặc bị đè nặng. Có người cho biết phần bản thân đứng ngoài quan sát hoạt động như một chiếc phanh, ngăn trạng thái xuất thần trở nên sâu hơn. Những người tham gia nói rằng họ có thể thoát khỏi trạng thái xuất thần bất cứ lúc nào họ muốn; nhóm nghiên cứu giải thích đây là điểm khác với trạng thái phân ly bệnh lý. Nhóm cũng lưu ý rằng các nghiên cứu về thiền đã ghi nhận những thay đổi trong trải nghiệm về bản thân có thể khiến con người chao đảo.
Nhóm nghiên cứu cũng chủ động nêu các hạn chế. Vì đây là nghiên cứu thăm dò chỉ có 17 người tham gia, quy mô tác động có thể bị phóng đại; hơn nữa, do cùng được đào tạo tại một cơ sở, họ có thể có những kỳ vọng tương tự. Một trong các đồng tác giả thuộc viện giảng dạy phương pháp này. Người tham gia trả lời bằng cách hồi tưởng trải nghiệm trước đây, nên những ký ức mãnh liệt có thể bị bóp méo; việc đặt trải nghiệm xuất thần sâu sắc nhất cạnh một bữa ăn bình thường cũng có thể khiến khác biệt trông lớn hơn. Vì nghiên cứu chỉ khảo sát tại một thời điểm, không thể kết luận về quan hệ nhân quả hay những thay đổi kéo dài. Nhà nghiên cứu chính Pierre De Oliveira nói với PsyPost rằng những trải nghiệm này không phải lúc nào cũng dễ chịu và có thể không phù hợp với tất cả mọi người. Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh kết quả này không có nghĩa là trạng thái xuất thần khiến con người hạnh phúc hơn; nghiên cứu chỉ ghi nhận một trạng thái nhất thời.
Một phương pháp thực hành ý thức trong khi chuyển động, không phải ngồi yên: Hãy tự hỏi liệu đó có phải lối vào phù hợp với mình
Điểm đáng chú ý của nghiên cứu là ghi nhận bằng ngôn ngữ khoa học một trạng thái ý thức đạt được bằng cách tạo âm thanh và chuyển động cơ thể, thay vì ngồi yên lặng. Với một số người, để cơ thể tự chuyển động trước có thể dễ dàng hơn là cố gắng ngừng suy nghĩ. Câu hỏi mà nhóm nghiên cứu xác định cho bước tiếp theo cũng đi theo hướng đó: họ sẽ tìm hiểu liệu những trải nghiệm như vậy, khi được tích lũy qua nhiều lần thực hành, có để lại thay đổi lâu dài trong cảm nhận về bản thân hay không; đồng thời xem xét kỳ vọng của người tập, môi trường hướng dẫn và cách họ tiếp nhận trải nghiệm sau khi trở lại đời sống thường ngày đóng vai trò thế nào.
Khó có thể xem việc thực hành trạng thái xuất thần là giống với thiền. Tuy vậy, đây là ghi nhận đáng tham khảo đối với những người tìm đến thiền động, với các chuyển động như lắc cơ thể hoặc phát ra âm thanh. Nếu quan tâm đến phương pháp này, nên ưu tiên an toàn hơn là kỳ vọng. Thay vì tự mình đi sâu vào trạng thái ấy, hãy bắt đầu trong thời gian ngắn cùng một người hướng dẫn có chuyên môn đáng tin cậy; nếu lo âu hoặc sợ hãi xuất hiện, bạn có thể dừng lại bất cứ lúc nào. Nếu đang trải qua sang chấn hoặc cơn hoảng loạn, trước hết nên tham vấn chuyên gia. Không có phương pháp nào là đáp án đúng cho tất cả; điều quan trọng trước tiên là chọn lối vào phù hợp với cơ thể và tâm trí của mình.
Liên hệ về bài viết: fare3041@naver.com