Ερευνητική ομάδα της Ιατρικής Σχολής Άικαν του Mount Sinai στις ΗΠΑ ανακοίνωσε αποτελέσματα τυχαιοποιημένης κλινικής δοκιμής, σύμφωνα με τα οποία η προσθήκη του προγράμματος Ενίσχυσης της Ανάρρωσης μέσω Ενσυνειδητότητας (MORE) επί οκτώ εβδομάδες σε ασθενείς με διαταραχή χρήσης οπιοειδών που λάμβαναν φαρμακευτική αγωγή άλλαξε τη δραστηριότητα του προμετωπιαίου φλοιού ως απόκριση σε ερεθίσματα που σχετίζονται με τα ναρκωτικά και μείωσε την επιθυμία για χρήση. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στις 28 Οκτωβρίου στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Psychiatry.
Τα οπιοειδή είναι ναρκωτικές ουσίες που περιλαμβάνουν την ηρωίνη, τη φαιντανύλη και ορισμένα παυσίπονα. Στις ΗΠΑ, φαρμακευτικές θεραπείες όπως η μεθαδόνη και η βουπρενορφίνη χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες. Ωστόσο, οι ερευνητές σημείωσαν στη δημοσίευσή τους ότι οι θάνατοι από υπερβολική δόση εξακολουθούν να βρίσκονται σε υψηλά επίπεδα και ότι χρειάζονται περισσότερες μέθοδοι που στοχεύουν στους εγκεφαλικούς μηχανισμούς του εθισμού. Η παρούσα μελέτη εξέτασε την ενσυνειδητότητα ως μία από αυτές τις μεθόδους: αντί να διακόπτεται η φαρμακευτική αγωγή, προστίθεται σε αυτήν η ενσυνειδητότητα.
Έδειξαν ακόμη και σκηνή από το «Trainspotting»: η πρώτη τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή με επιβεβαίωση μέσω απεικόνισης εγκεφάλου
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε στο Samaritan Daytop Village, μια μονάδα μακροχρόνιας νοσηλείας στη Νέα Υόρκη. Σύμφωνα με ανακοίνωση του Mount Sinai, συμμετείχαν 86 ενήλικες με διαταραχή χρήσης οπιοειδών, οι οποίοι λάμβαναν όλοι μεθαδόνη ή βουπρενορφίνη. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία και για οκτώ εβδομάδες παρακολούθησαν είτε το MORE είτε τη θεραπεία σύγκρισης, δηλαδή υποστηρικτική ψυχοεκπαίδευση. Και η θεραπεία σύγκρισης πραγματοποιήθηκε για το ίδιο διάστημα και σε ομαδική μορφή, ώστε να εξεταστεί η επίδραση της ίδιας της ενσυνειδητότητας. Η κλινική δοκιμή διήρκεσε από τον Νοέμβριο του 2020 έως τον Σεπτέμβριο του 2024.
Οι ερευνητές πραγματοποίησαν λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI) πριν και μετά τη θεραπεία. Οι συμμετέχοντες έβλεπαν εικόνες σχετικές με τα ναρκωτικά, καθώς και εικόνες φυσικών ανταμοιβών της καθημερινότητας, όπως το φαγητό, ενώ εκτελούσαν μια δοκιμασία ρύθμισης της αντίδρασής τους. Τους έδειξαν επίσης σκηνές χρήσης ναρκωτικών από την ταινία «Trainspotting», που πραγματεύεται τον εθισμό στα ναρκωτικά. Στόχος ήταν να εξεταστεί πώς αντιδρά ο εγκέφαλος σε ερεθίσματα που προσεγγίζουν περισσότερο την πραγματική ζωή, σε σύγκριση με τις εργαστηριακές εικόνες. Η ερευνητική ομάδα ανέφερε ότι πρόκειται για την πρώτη τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή που εξέτασε με fMRI πώς η θεραπεία βασισμένη στην ενσυνειδητότητα αλλάζει την εγκεφαλική λειτουργία που σχετίζεται με τον εθισμό.
Δύο ώρες μία φορά την εβδομάδα, επί οκτώ εβδομάδες: συνδυασμός ενσυνειδητότητας, επανεκτίμησης και απόλαυσης
Το MORE είναι ομαδικό πρόγραμμα που αναπτύχθηκε από τον καθηγητή Έρικ Γκάρλαντ του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο (UCSD), ο οποίος συμμετείχε και στην παρούσα μελέτη ως συν-συγγραφέας. Σύμφωνα με τη δημοσίευση, οι συμμετέχοντες συναντιούνταν μία φορά την εβδομάδα, για δύο ώρες κάθε φορά, σε συνολικά οκτώ συνεδρίες.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει τρεις ασκήσεις. Η πρώτη είναι η εξάσκηση στην ενσυνειδητότητα, δηλαδή στην επίγνωση του σώματος και του νου στην παρούσα στιγμή. Η δεύτερη είναι η γνωστική επανεκτίμηση: η θέαση καταστάσεων που προκαλούν σκέψεις για τα ναρκωτικά από μια διαφορετική οπτική. Η τρίτη είναι η απόλαυση, μια άσκηση κατά την οποία κάποιος αφιερώνεται συνειδητά σε ευχάριστες καθημερινές στιγμές, όπως το φως του ήλιου ή ένα ζεστό φλιτζάνι τσάι. Όταν ο εθισμός γίνεται βαθύτερος, οι άνθρωποι συχνά δυσκολεύονται να αντλήσουν ευχαρίστηση από οτιδήποτε άλλο εκτός από τα ναρκωτικά. Η απόλαυση λειτουργεί ως μέσο που τους βοηθά να ξαναβρούν τη χαρά των απλών καθημερινών στιγμών.
Όσο περισσότερο ο εγκέφαλος στρεφόταν στις καθημερινές απολαύσεις, τόσο μειωνόταν η επιθυμία για χρήση
Τα αποτελέσματα ήταν τριών ειδών. Πρώτον, στη δοκιμασία κατά την οποία οι συμμετέχοντες προσπαθούσαν να μειώσουν την αντίδρασή τους σε εικόνες ναρκωτικών, η ομάδα που έλαβε MORE εμφάνισε μικρότερη δραστηριότητα στον έξω προμετωπιαίο φλοιό με κατεύθυνση προς τα ναρκωτικά, σε σύγκριση με την ομάδα σύγκρισης. Ο προμετωπιαίος φλοιός συμμετέχει στον έλεγχο των παρορμήσεων και στην αξιολόγηση του τι έχει αξία.
Στην ομάδα MORE, η επιθυμία για χρήση μειώθηκε περισσότερο σε όσους εμφάνισαν μεγαλύτερη μεταβολή στην απόκριση του προμετωπιαίου φλοιού σε ερεθίσματα που σχετίζονταν με τα ναρκωτικά, καθώς και σε όσους είχαν υψηλότερη δραστηριότητα στον κοιλιομέσο προμετωπιαίο φλοιό όταν απολάμβαναν εικόνες φαγητού. Με άλλα λόγια, ο βαθμός στον οποίο η προσοχή του εγκεφάλου μετατοπίστηκε από τα ναρκωτικά προς τις φυσικές ανταμοιβές της καθημερινότητας συνδέθηκε με τη μείωση της επιθυμίας για χρήση. Η δημοσίευση ανέφερε ότι αυτή η συσχέτιση παρατηρήθηκε μόνο στην ομάδα MORE.
Διαφορές καταγράφηκαν και κατά την προβολή των σκηνών της ταινίας. Στην ομάδα MORE, ο βαθμός συντονισμού της δραστηριότητας του έσω προμετωπιαίου φλοιού με τις σκηνές χρήσης ναρκωτικών ήταν χαμηλότερος από ό,τι στην ομάδα σύγκρισης. Όσο μεγαλύτερη ήταν η μείωση αυτού του συντονισμού, τόσο περισσότερο μειωνόταν και η επιθυμία που προκαλούσαν οι σκηνές. Σε επανεξέταση περίπου τέσσερις μήνες μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας, η περίοδος αποχής από τα ναρκωτικά στην ομάδα MORE είχε παραταθεί περισσότερο από ό,τι στην ομάδα σύγκρισης.
Η καθηγήτρια Ρίτα Γκόλντσταϊν, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, δήλωσε σε ανακοίνωση Τύπου: «Η λειτουργία του προμετωπιαίου φλοιού στον εθισμό δεν είναι σταθερή και η αποκατάσταση της εγκεφαλικής λειτουργίας είναι εφικτή». Ο πρώτος συγγραφέας, δρ Γουέιφενγκ Χουάνγκ, εξήγησε ότι τα φάρμακα για τη θεραπεία της εξάρτησης από τα οπιοειδή σώζουν ζωές, αλλά δεν έχουν σχεδιαστεί ώστε να επανεκπαιδεύουν τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος αντιδρά στα ερεθίσματα που προκαλούν επιθυμία για χρήση. Πρόσθεσε ότι οι αλλαγές που παρατηρήθηκαν ενδέχεται να αποτελούν μέρος της εγκεφαλικής αποκατάστασης.
Δεν αντικαθιστά τα φάρμακα: οι συμμετέχοντες που συμπεριλήφθηκαν στις τελικές αναλύσεις ήταν μερικές δεκάδες
Το πρώτο σημείο που πρέπει να επισημανθεί σχετικά με την παρούσα μελέτη είναι ότι το MORE δεν αντικαθιστά τη φαρμακευτική αγωγή. Όλοι οι συμμετέχοντες λάμβαναν θεραπεία με μεθαδόνη ή βουπρενορφίνη, στην οποία προστέθηκε η ενσυνειδητότητα. Οι ερευνητές παρουσίασαν επίσης το MORE ως συμπληρωματική θεραπεία στη φαρμακευτική αγωγή. Δεν πρέπει να εκληφθεί ως ένδειξη ότι μπορεί κανείς να ξεπεράσει τον εθισμό στα οπιοειδή μόνο με την ενσυνειδητότητα.
Χρειάζεται επίσης προσοχή στην ερμηνεία των αριθμών. Η ανακοίνωση Τύπου ανέφερε ότι συμμετείχαν 86 άτομα, αλλά, σύμφωνα με την περίληψη της δημοσίευσης, στην ανάλυση των αντιδράσεων σε ερεθίσματα που σχετίζονταν με τα ναρκωτικά συμπεριλήφθηκαν 59 άτομα (24 στην ομάδα MORE και 35 στην ομάδα σύγκρισης), στην ανάλυση της προβολής της ταινίας 37 άτομα και στην ανάλυση της παρακολούθησης στους τέσσερις μήνες 38 άτομα (13 στην ομάδα MORE και 25 στην ομάδα σύγκρισης). Η διαφορά στη διάρκεια αποχής από τα ναρκωτικά ήταν στατιστικά σημαντική, αλλά το μέγεθος της επίδρασης αναφέρθηκε ως μικρό. Από τους συμμετέχοντες στην ανάλυση των αντιδράσεων σε ερεθίσματα ναρκωτικών, οι γυναίκες ήταν 13, δηλαδή περίπου το 22%. Η ερευνητική ομάδα δήλωσε ότι χρειάζεται να επιβεβαιωθεί αν τα ίδια αποτελέσματα εμφανίζονται και σε μεγαλύτερο και πιο ποικιλόμορφο πληθυσμό, καθώς και σε διαφορετικά θεραπευτικά περιβάλλοντα, και ότι θα αυξήσει τον αριθμό των γυναικών συμμετεχουσών για να εξετάσει την επίδραση του φύλου και των ορμονών στην ανταπόκριση στη θεραπεία.
Δεν είναι η πρώτη φορά που το MORE δοκιμάζεται σε πλαίσιο ανάρρωσης από τον εθισμό στα οπιοειδή. Σε άλλη κλινική δοκιμή, που δημοσιεύτηκε ηλεκτρονικά στο ίδιο περιοδικό τον Δεκέμβριο του 2023, 154 ασθενείς με χρόνιο πόνο σε πέντε μονάδες θεραπείας με μεθαδόνη στην πολιτεία του Νιου Τζέρσεϊ των ΗΠΑ παρακολούθησαν μέσω βιντεοκλήσης το MORE επί οκτώ εβδομάδες. Σε σύγκριση με την ομάδα που έλαβε μόνο τη συνήθη θεραπεία, είχαν χαμηλότερο κίνδυνο επαναχρήσης ναρκωτικών και διακοπής της θεραπείας. Η μελέτη του Mount Sinai επιχείρησε να διερευνήσει ποιες εγκεφαλικές αλλαγές συνοδεύουν αυτά τα αποτελέσματα.
Όχι διαλογισμός καθισμένος σε ησυχία, αλλά εξάσκηση στην επανεκτίμηση και την απόλαυση
Όταν ακούμε τη λέξη «διαλογισμός», είναι εύκολο να φέρουμε πρώτα στον νου την εικόνα κάποιου που κάθεται πολλή ώρα με σταυρωμένα πόδια και προσπαθεί να αδειάσει το μυαλό του. Το MORE της παρούσας μελέτης έχει κάπως διαφορετικό χαρακτήρα. Οι συμμετέχοντες συγκεντρώνονταν σε ομάδες, εξασκούνταν στο να αναγνωρίζουν τις αισθήσεις της στιγμής, να βλέπουν διαφορετικά τις καταστάσεις που προκαλούν επιθυμία για χρήση και να απολαμβάνουν τις μικρές χαρές της καθημερινότητας, παράλληλα με την ιατρική θεραπεία. Σε μια εποχή υπερπληροφόρησης και υπερβολικών ερεθισμάτων, η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε τι μας αποσπά την προσοχή και τι χάνουμε δεν αφορά μόνο τα άτομα με εθισμό. Για τους σύγχρονους ανθρώπους που αφιερώνουν τη μέρα τους στα κινητά τηλέφωνα και στα σύντομα βίντεο, η απόλαυση μπορεί επίσης να αποτελέσει ένα σημείο εκκίνησης που είναι διαθέσιμο εδώ και τώρα.
Στην ανάρρωση από τον εθισμό, ο ρόλος που μπορεί να έχει ο διαλογισμός δεν είναι να πάρει τη θέση των φαρμάκων και των επαγγελματιών υγείας, αλλά να βοηθήσει στην καλλιέργεια της ικανότητας διαχείρισης του νου, δίπλα τους. Αυτό που έδειξε η παρούσα μελέτη είναι ένα μέρος αυτής της δυνατότητας. Η παρούσα έρευνα δεν μπόρεσε να διαπιστώσει πόσο χρησιμοποιούνται τα προγράμματα ενσυνειδητότητας στις μονάδες θεραπείας εθισμού στη Νότια Κορέα. Ελπίζουμε ότι τα στοιχεία που συγκεντρώνονται στο εξωτερικό θα συζητηθούν και από τους επαγγελματίες στον χώρο της ανάρρωσης και τους δασκάλους διαλογισμού στη χώρα. Αν λαμβάνετε θεραπεία για εθισμό, είναι προτιμότερο να συμβουλευτείτε πρώτα τον θεράποντα επαγγελματία υγείας πριν ξεκινήσετε διαλογισμό.
Επικοινωνία για το άρθρο: fare3041@naver.com